مناظره درباره سرنوشت میدان اسب دوانی باستانی روم در مرکز شهر بیروت پس از آنکه غابی لیون، وزیر فرهنگ، در ماه مارس دستوری را مبنی بر جدا سازی بخشی از آن، گرد آوری دوباره و شمول آن در بخشی از طرح توسعه این مکان را صادر کرد، همچنان ادامه دارد.

تیم وابسته به اداره کل آثار باستانی بخش های بزرگی از میدان اسب دوانی را در جریان عملیات حفاری که بین مارس 2007 تا آوریل 2008 در مکانی در بیابان وادی ابو جمیل انجام شد، کشف کرد.

حفاری ها منجر به کشف صندلی های بخش جنوبی میدان اسب دوانی، پایه های صندلی های بخش شمالی، میدان اسب دوانی و دیوار میانی شد که همه در وضعیت خوبی بودند.

براساس این حفاری ها تایید شد که میدان اسب دوانی روم در بیروت در سه دوره تاریخی متوالی مورد استفاده بوده است: اوایل امپراتوری روم، قرن دوم پس از میلاد و دوران روم-بیزانتین.

این میدان اسب دوانی، پنجمین میدان مسابقه روم است که در خاورمیانه کشف شده است. دیگر مکان ها در شهر صور لبنان؛ بصری در سوریه؛ جرش در اردن و قیصریه در سرزمین فلسطین کشف و محافظت شده اند.

میدان اسب دوانی بیروت در بین این پنج مکان، بزرگترین است. بلندی صندلی های آن چند است و طول میدان مسابقه 90 متر بوده و دارای یک دیوار میانی در مرکز آن است که محل برگزاری مسابقات بوده است.

دفاع وزیر فرهنگ از اتخاذ این تصمیم

وقتی که بقایای میدان اسب دوانی حفاری شد، وزیر فرهنگ آن زمان طارق متری دستور داد که این مکان در فهرست ملی مکان های تاریخی قرار گرفته و حفظ شود تا بتوان آن را به صورت یک مرکز گردشگری نوسازی و استفاده کرد. دستورهای مشابهی از سوی وزرای پیشین تمام سلام در سال 2009 و سلیم ورده در سال 2010 نیز در پی آن صادر شد.

اداره کل آثار باستانی تصمیم گرفت که میدان اسب دوانی را به صورت اصلی آن حفظ کرده و طرحی را برای نوسازی آن تهیه کرد.

با این وجود، لیون اخیراً نامه ای به شرکت «تجارت بیروت» شرکت املاکی که مالک ملک است ارسال کرده و تایید کرد که وزارتخانه متبوع وی طرح یکپارچه سازی کل بخش جنوبی مکان را به سازه ای که قرار است در بالای آن ساخته شود، تصویب کرده است، ولی در عین حال خرابه ها سرجای خود باید حفظ شوند. دیوار میانی و بخش شمالی مجزا شده و دوباره گرد هم می آیند.

این اقدام لیون باعث مخالفت وزرای پیشین فرهنگ، نمایندگان بیروت در مجلس، و مسئولین شهرداری بیروت شد. آنها از لیون خواستند تا میدان اسب دوانی را به حال کنونی خود نگه داشته و به مالک ملک یک قطعه زمین به همان اندازه در جایی دیگر در مرکز شهر بیروت بدهد.

با آغاز کار توسعه این بنا، لیون به الشرفه گفت: «این یک تصمیم علمی است که میدان اسب دوانی پس از جدا سازی بخش هایی از آن در سازه جدید به صورت یکپارچه در آید.»

لیون گفت: «به مالک [ملک] دستور دادیم تا از شرایط وضع شده از سوی کمیته مشاوره باستان شناسانی که تشکیل داده بودیم، پیروی کند، براساس آن یک باغ برای گردهمایی دوباره کشفیات میدان اسب دوانی اختصاص داده شده و طبقه همکف سازه ای که قرار است روی آن ساخته شود و کشفیات مربوطه به صورت باز در معرض دید بازدید کنندگان به طور رایگان قرار گیرد.»

میدان اسب دوانی «ملک عمومی» است

ورده، وزیر پیشین فرهنگ، گفت: «سه وزیر دستورهایی مبنی بر حفظ این مکان صادر کردند که براساس گزارش های کارشناسان و باستان شناسانی که گفته بودند این محل یکی از پنج میدان اسب دوانی باستانی مهم در دنیا از لحاظ ارزش تاریخی است و در کتاب های و کتیبه های گوناگون تایید شده، بود.»

وی به الشرفه گفت که این مکان یک ملک عمومی برای تمام مردم لبنان است و باید برای نسل های آینده با توجه به ارزش باستانی که دارد حفظ شده و از آن برای ساخت یک ساختمان تجاری 14 طبقه استفاده نشود.

ورده گفت: «ما به دنبال گرفتن حکمی از یونسکو و شورای بین المللی موزه ها هستیم که نگران حفظ خرابه های باستان شناسی و میراث باستانی هستند، تا به این بحث پایان دهیم.»

با این وجود، حسن سرکیس، باستان شناس گفت که آنچه که در محل یافت شده تنها بخشی از آن چیزی است که پیش از این در املاک مجاور کشف شده بود و برای احداث ساختمان در آن مکان ها به جای دیگری منتقل گردیده اند.

وی گفت: «آنچه که در این مکان کشف شد فاقد ارزش است و می توان آن را با نشان دادن روی نقشه های مکان های باستانی در مرکز شهر بیروت حفظ کرد.»

کشف این مکان یکی از کشفیات باستان شناسی گوناگونی است که از زمان آغاز بازسازی مرکز شهر بیروت در سال 1993 از سوی سولیدیر، کشف شده اند. حفظ این مکان براساس پروتکل اداره کل باستان شناسی صورت گرفته است.

براساس این پروتکل، مکان های باستانی یا می توانند در محل کنونی خود حفظ شوند که در این صورت به مالک ملک زمین دیگری در مکان دیگری داده می شود، یا می توانند جدا شده و پس از پایان ساخت و ساز در ملک دوباره گردآوری شوند. بقایای آن، به ویژه مصنوعات را می توان به اداره کل باستان شناسی داد تا در موزه ملی به نمایش گذاشته شوند.