همزمان با ارائه مشوق های دولت کرزی به طالبان سال سرنوشت سازی در انتظار افغانستان است

نوشتۀ تحلیل کمیل الطویل در لندن
For Al-Shorfa.com
2010-02-02

[مت دونهام/ دبلیو پی ای پول/ گتی ایماژ] رهبران افغانستان و غرب در لندن دیدار کردند تا پیرامون بحران افغانستان گفت و گو کنند.

کنفرانس پنج شنبه گذشته (28 ژانویه) افغانستان در لندن، نمایانگر تحول جدیدی در تلاش ها برای یافتن راهکاری به منظور حل بحران افغانستان بود. در این کنفرانس، به طالبان طرح صلحی ارائه شد که شرط آن فاصله گرفتن آنها از القاعده بود. پیشنهادهای سخاوتمندانه نیز به شورشیانی ارائه شد تا عملیات مسلحانه علیه دولت افغانستان و نیروهای ائتلاف را محکوم کنند. عفو، فرصت های شغلی بالقوه و حمایت مالی نیز به شورشیان پیشنهاد شده است.

نمایندگان بیش از هفتاد کشور و نهاد بین المللی دراین کنفرانس شرکت کردند. بر اساس طرح پیشنهادی حامد کرزی، رئیس جمهوری افغانستان که در این کنفرانس مورد تائید قرار گرفت، ستیزه جویان طالبان که به عملیات شورشی خود پایان دهند، می توانند در ساختار جامعه ادغام شوند. سرمایه گذاری و حمایت مالی برای اولین سال اجرای این طرح حدود 140 میلیون دلار ارزیابی شده است.

موفقیت طرح کرزی که از حمایت بین المللی برخوردار است، به متقاعد کردن جنگجویان طالبان برای به زمین گذاشتن سلاح هایشان و ادغام در جامعه افغان، به چگونگی اجرای آن در ماه های آینده بستگی خواهد داشت. چشم انداز این طرح تا فصل بهار روشن تر خواهد شد. در افغانستان به بهار «فصل جنگ» گفته می شود؛ چرا که گرم تر شدن هوا و ذوب برف ها فرصت بیشتری برای مانور شورشیان و آزادی بیشتری برای از سرگیری حمله های ایشان فراهم می آورد .

طالبان طی سال های گذشته تلاش کرده اند تا تاکتیک های «حمله بهاره» اتخاذ کنند و به عملیات خود، به ویژه در ایالت های پشتون در جنوب و جنوب شرق شدت ببخشند. اما طی دو سال گذشته، نیروهای ائتلاف غربی با حمله های پیشگیرانه خود علیه مواضع طالبان در مناطق پرجمعیت افغانستان، به ویژه در هلمند و قندهار که مواضع اصلی طالبان در جنوب کشور هستند، درصدد حصول اطمینان از تضعیف مواضع آن ها برای «حمله بهاره» برآمده اند. به نظر می رسد که این حمله های پیشگیرانه طالبان را ناچار کرده تا با تغییر تاکتیک های خود، به جای حمله و یا به دست گرفتن قلمروهای مرزی این مناطق، با تعبیه مواد منفجره، بمب و بمب گذاری های انتحاری به اهداف خود دست بایند.

انتظار می رود که همزمان با اعزام 30 هزار نیروهای نظامی اضافی ایالات متحده که رییس جمهور اوباما وعده آن را داده است، درگیری ها در مقایسه با گذشته به طور چشمگیری تشدید شوند. ژنرال استانلی مک کریستال، فرمانده نیروهای ناتو و ایالات متحده ابراز امیدواری کرده است که اعزام نیروهای نظامی اضافی، نه تنها برای مبارزه با نیروهای طالبان در مناطق جنوبی که فعالیت های گسترده ای دارند، به اندازه کافی سرباز فراهم آورد؛ بلکه با حضور خود از بازگشت طالبان به این مناطق پیشگیری کنند.

این امر باعث اطمینان خاطر مردم غیرنظامی افغانستان می شود؛ چرا که نیروهای خارجی می توانند مردم را از گزند عملیات تلافی جویانه ستیزه جویان طالبان محافظت کنند. در گذشته، نیروهای طالبان پس از تخلیه مناطق جنویی از نیروهای خارجی، به منطقه بازمی گشتند و موجبات آزار مردم غیرنظامی را فراهم می آوردند. این نیروها برای مبارزه علیه طالبان به اندازه کافی سرباز داشتند، اما این سربازان پس از پایان عملیات منطقه را به ناچار ترک می کردند. آموزش هزاران نیروی ارتش و مأمور پلیس و نیز انتقال مسئولیت برقراری امنیت در تعدادی از استان ها به نیروهای افغان احتمالاً تا پایان سال جاری، نیز از جمله اقداماتی خواهند بود که طی سال جاری به هدف ارتقای ظرفیت نیروهای امنیتی افغانستان انجام خواهند شد.

علاوه بر ارائه پیشنهاد صلح به ستیزه جویان طالبان که خشونت را محکوم کنند و از القاعده فاصله بگیرند، طی چند روز گذشته، شاهد اعلام موافقت رهبران قبایل پشتون شینواری در شرق افغانستان بودیم که ضمن ابراز حمایت از دولت افغانستان، به مبارزه با اعضای طالبان در صورت ورود آن ها به قلمروهای تحت کنترل شان متعهد شدند. اعلام موضع رهبران این قبایل در پی ابراز خشم رهبران طالبان از اعمال آن ها عنوان شده است. ربودن مهندسینی که برای یک پروژه دولتی سد می ساختند، از جمله این اقدامات بوده اند. مناطق تحت کنترل این قبایل پشتون جمعتی برابر با 400,000 تن است .

بر اساس گزارش روزنامه نیویورک تامیز در 28 ژانویه، رهبران این قبایل علاوه بر مبالغی که مقامات دولت افغانستان دریافت می کنند، برای تکمیل پروژه های توسعه در مناطق تحت کنترل خود، مبلغ یک میلیون دلار به طور مستقیم از فرماندهی ایالات متحده دریافت می کنند. موضع این قبایل، یادآور رهبران قبایل سنی عراق است که طی چند سال گذشته موضع مشابهی با دولت عراق و نیروهای ایالات متحده اتخاذ کرده اند و این امر به برچیده شدن ساختارهای زیربنایی القاعده در این کشور خدمات چشمگیری کرده است. اتخاذ موضع رهبران قبایل عراق در پی خشم آن ها از اقدامات خصمانه القاعده به وقوع پیوست. به نظر می رسد که روند مشابهی نیز در قبیله شینواری افغانستان در جریان است.

اما صاحبنظران امور افغانستان هشدار داده اند که ممکن است موضع اخیر رهبران قبایل، همراهی و حمایت همه اعضای قبیله را ضمانت نکند؛ چرا که طی جنگ داخلی سی ساله مداوم در این کشور، ساختار قبیله ای افغانستان شاهد سلب اختیارات سنتی رهبران قبایل بوده است.

در همین ضمن به نظر می رسد که دولت افغانستان سیاست ارائه دست دوستی به سوی رهبری طالبان و نیز درخواست کمک از اعضای خود ادامه می دهد. خبرهایی هم در مورد ایفای نقش سازمان ملل در این امر به بیرون درز کرد. دولت رییس جمهور کرزی طی دو سال گذشته با رهبران بلندپایۀ طالبان مرتبط با رهبری شورا در کویته پاکستان تماس های مستقیم برقرار کرده است. رسانه های خبری ادعا کرده اند که ملا محمد عمر، رهبر طالبان و برخی از رهبران او از این منطقه به عنوان پایگاه خود استفاده می کنند، اما دولت پاکستان این ادعاها را رد کرده است. با این وجود این تماس ها، ملا عمر را به پایان دادن به جنگ علیه دولت افغانستان و یا پافشاری وی بر خروج نیروهای خارجی متقاعد نکرد. ملا عمر نیروهای خارجی از افغانستان را «نیروی اشغالگر» قلمداد می کند.

اما دست رد ملا عمر به پیشنهاد دولت افغانستان به این معنا نیست که همه رهبران جنبش وی از دیدگاه های او حمایت می کنند. بسیاری از آنها تردیدی ندارند که تداوم مبارزه به معنای خطر بروز یک جنگ فرسایشی با قبایل پشتون است که به پیامدهای ناخوشایندی منجر خواهد شد. رویارویی و شکاف بین اعضای قبایل پشتون که بخشی از آن از دولت افغانستان و بخش دیگری از طالبان حمایت می کنند، از جمله پیامدهای احتمالی این درگیری ها خواهد بود. قبایل پشتون، بزرگترین گروه قومی افغانستان است که طالبان بیشترین اعضای خود را از بین افراد این قبیله انتخاب می کند

رهبران قبایل همچنین می دانند که مناطق تحت کنترل قبایل پشتون در معرض خطر ویرانی و نابودی بیشتر قرار خواهند گرفت و در شرایطی که دیگر گروه های قومی و نژادی افغانستان (اقوام ازبک، تاجیک و هزاره) شاهد رشد و توسعه و بهزیستی خواهند بود، مراحل توسعه در مناطق پشتون به تعویق خواهد افتاد، امری که در نهایت به تغییر توازن قدرت در جامعه افغانستان منتهی می شود و این امر در نهایت به سود پشتون ها نخواهد بود.

هنوز مشخص نیست که رهبرانی که در پی پایان دادن به خصومت ها هستند، جزء تماس هایی بوده اند که کای آیده، نماینده ویژه نروژی تبار سازمان ملل در افغانستان، ماه گذشته با رهبران کویته شورا در دبی برقرار کرد. اما به نظر می رسد که این تماس ها بدون اطلاع ملا عمر به وقوع پیوسته اند؛ چرا که این گروه نفوذ در این گروه و برقراری تماس را به طور شتاب زده ای انکار کرد. این امکان نیز وجود دارد که شورای کویته طرح هایی برای جدایی از رهبری ملا عمر در نظر داشته باشد. تردیدی نیست که تعدادی از اعضای محفل نزدیک به ملا عمر به دستیابی به راهکاری با دولت کرزی اعتقاد دارند، اما آنها بر این باور هستند که هدف اصلی شورشیان کماکان پایان دادن به «اشغال» خواهد بود و این هدف با اعلام ابراز تمایل همه کشورهای خارجی به عقب نشینی در فرصت مناسب و رعایت شرایط حاصل خواهد شد.

موضع رهبری شورای کویته در قبال فعالیت القاعده درافغانستان در صورت حصول توافق با دولت افغانستان هنوز روشن نیست. مسئله مهم تر این است که با وجود این که سازمان اسامه بن لادن در مناطقی از جنوب شرق افغانستان که پایگاه کلیدی شبکه حقانی ست فعال است و این شبکه در استان های جنوبی که پایگاه اصلی شورای کویته طالبان است، پایگاه قدرتمندی ندارد. شبکه حقانی از دیدگاه نظری به عنوان بخشی از طالبان در نظر گرفته می شود، اما در واقع مقر اصلی شاخه ای از آن، در کمربند بین قبایل پشتون در پاکستان و به ویژه در شمال وزیرستان است. شاخه طالبان در جنوب (در مناطقی همچون استان های هلمند و قندرهار) در استان بلوچستان پاکستان (در پایتخت کویته) فعالیت می کند.

بوک مارکینگ (بایگانی سازی اینترنتی)

خواهشمند است دیدگاه خود را پیرامون این مقاله با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم